donderdag 9 augustus 2018

Platforms om duurzaam te delen

Op Stadstuinieren.nl las ik een artikel met de titel 'Delen is het nieuwe hebben'. In dat artikel worden allerlei websites en digitale platforms besproken die het mogelijk maken om dingen met elkaar te ruilen of aan elkaar uit te lenen. De gedachte daarachter is dan dat je spullen niet hoeft te hebben als je ze maar sporadisch gebruikt, óf dat je deelt in je overvloed. Als jij veel tomaten uit je moestuin hebt, en een ander komt om in de courgettes, dan zou je ze kunnen ruilen. Als je elkaar maar kan vinden. En niet iedereen in de wijk zou een hogedrukreiniger of boormachine hoeven te hebben als we massaal van dit soort platforms gebruik maken. Tof idee.

Het artikel stamt uit juni 2014. Ik ken echter eigenlijk geen mensen die gebruik maken van dit soort platforms. Daarom was ik vrij nieuwsgierig hoe het nu gesteld is met de initiatieven die via dat artikel genoemd worden. Een mooie bezigheid voor een regenachtige middag. En laat het vanmiddag nou geregend hebben...
Om het eenvoudig te houden zal ik de bezochte websites 'scoren' met Groen, Oranje of Rood.
Daar gaan we:

Deeldeoogst.nl is inmiddels geen ruilwebsite meer, maar verwijst naar een LinkedIn profiel van de oprichter. Volgens zijn profiel is de website in januari 2015 gestopt. Hij lijkt nog wel met duurzame dingen bezig te zijn, maar waarom de domeinnaam naar zijn LinkedIn profiel verwijst wordt niet toegelicht. Rood wat mij betreft.

Foodsharing.nl bevat een bericht van mei 2017 dat er een nieuwe weg is ingeslagen. Er wordt gezocht naar donaties voor 12 bakfietsen en een bestelbus. En er wordt gezocht naar vrijwilligers om foodshops te trekken. Wat de status is van de vorderingen van de zoektochten, staat nergens beschreven. Is het initiatief een zachte dood gestorven, of zit er nog leven in? De website is daarover niet duidelijk. Voordeel van de twijfel dan maar: Oranje.

Peerby.nl: De website werkt! Je kunt zoeken op spullen die je van iemand zou willen lenen. Je geeft op wat je zoekt en waar. In mijn woonplaats zou ik een elektrische fiets kunnen lenen, bijvoorbeeld. Als ik de deal daadwerkelijk wil maken, dan moet ik een account aanmaken. Dit ziet er vrij logisch uit. Er is ook een app voor op je telefoon. Duidelijk: Groen.

Groenteruilen.nl verwijst inmiddels naar een webshop met spijkerbroeken. Daarvan ontgaat mij de logica. De website is in ieder geval niet meer actief voor het doel waarvoor je er verwacht te komen. Onmiskenbaar: Rood.

Foodguerillabreda.nl leidt naar een website die je verwacht, maar daar wordt momenteel wel aan gewerkt. Er zijn adresgegevens beschikbaar en openingstijden, maar verder is de site niet gevuld. Er staat niet wanneer de website klaar is. Zij hebben ook een facebookpagina. Daar is recente activiteit te zien. Het initiatief leeft in ieder geval wel. Maar tijdens de zomervakantie (nu dus) zijn ze dicht. Wellicht later een keer terug komen. Ik geef het Oranje, met een kans op toekomstig Groen.

Platformsocialbusiness.nl/deeleconomie heeft een uitgebreide lijst van allerlei initiatieven. Maar actieve moderatie ontbreekt. Steekproefsgewijs wat links uitgeprobeerd, maar daarbij kwam ik veel 'broken links' tegen. Daardoor is deze website niet echt bruikbaar. Of je moet een lijstje willen maken zoals ik nu aan het doen ben. Ik zeg: Oranje. Donkeroranje.

Hurenvandeburen.nl verwijst niet meer naar een website met dit doel. Op het moment van mijn bezoek geeft deze website grafieken weer van opbrengsten van zonnepanelen op verschillende locaties. Ook interessant, maar het heeft niets te maken met huren van je buren. De eigenaar van het domein is klaarblijkelijk wel met duurzame dingen bezig, maar de website lijkt uit de lucht. Score is Rood.

Degroenevinger.net/ruiltuin/ ziet er uit als een kleine community. Het is een onderdeel van een website waar de makers stukjes publiceren die ook in het wetenschapskatern van de Volkskrant staan. Het onderdeel 'ruiltuin' functioneert wel, maar er wordt geen moderatie toegepast op de database (die technisch op zijn zachtst gezegd niet heel modern overkomt). Er staat bijvoorbeeld nog een advertentie voor op te halen zand in uit het jaar 2012. Ik hoop voor de eigenaar van dat zand dat hij daar inmiddels een bestemming voor gevonden heeft. Desalniettemin: Groen.

Tuintjedelen.nl is een functionerende website. Feitelijk verhuren tuinbezitters hun tuin aan mensen die er in willen werken. Soms tegen nul euro. Het ziet er uit als een aardig initiatief. Het geeft mensen zonder (grote) tuin de mogelijkheid om van meer land gebruik te maken. Sympathiek: Groen.

Dit zijn de websites die ik heb bekeken; negen stuks. 3 keer Groen. 3 keer Oranje. En 3 keer Rood. Het valt me op dat er relatief veel websites niet functionerend zijn of gebrekkig in hun informatievoorziening. Het lijkt er op dat het actief houden van zo'n webdienst moeilijker is dan het in eerste instantie lijkt. Dat is jammer omdat het idee achter de webdiensten mij wel een goed idee lijkt.

Ken jij soortgelijke platforms die (nog wel) werken? Ik hoor graag ervaringen in de comments.


woensdag 8 augustus 2018

Ecosia: een zoekmachine die bomen plant

De meest gebruikte zoekmachine is ongetwijfeld Google. Ook ik gebruik deze zoekmachine veel. Laatst stuitte ik echter op een alternatief dat de moeite van het proberen waard is. De dienst heet Ecosia. Deze zoekmachine zegt een zoekmachine te zijn als alle anderen, maar er is één belangrijk verschil: met het doen van een zoekopdracht draag je bij aan het planten van bomen op veel verschillende plekken op de wereld. Zij zeggen dat het gaat om de plekken waar het het hardst nodig is. (Ze zijn nog niet in Maassluis geweest, denk ik... ;-) )

Ecosia heeft een website waar je je zoekopdracht kunt invoeren: www.ecosia.org. Maar je kunt de zoekmachine ook in de Google Chrome browser installeren als plugin. En voor iOS hebben ze een app gemaakt waarmee je de zoekmachine kunt gebruiken. Je schijnt zelfs een teller aan je browser te kunnen toevoegen waarmee je voor jezelf inzichtelijk maakt hoeveel bomen er al geplant zijn door jouw zoekopdrachten.

Meer informatie over het initiatief vind je op ecosia.org. Ik heb de plugin en de iOS-app in ieder geval geïnstalleerd.

Help je ook mee bomen te planten?


maandag 7 mei 2018

Kruidenspiraal bij de Polderij

De Polderij is een groene vergaderlocatie aan de rand van Maassluis. De twee huidige eigenaren, Tom en Joyce, hebben de oude kampeerboerderij een tijdje geleden gekocht en getransformeerd in een hippe en groene vergaderlocatie. Zij stellen dat je effectiever werkt (en vergadert) in een natuurlijke en groene omgeving. En ik denk dat ze gelijk hebben.
Voor hun tuin zochten ze een vrijwillige tuinman. En omdat ik net met mijn Groendoenerij begonnen was, leek het me handig om een plek te hebben waar ik dingen ongecompliceerd kon uitproberen. Op die basis ben ik nu op mijn zaterdagmiddagen in de tuin van de Polderij aan het werk.

Het laatste project waar we (er lopen nog meer vrijwilligers rond) aan gewerkt hebben, is een kruidenspiraal. Het leek mij een leuk element voor in hun tuin. Juist ook omdat ze de bezoekers ook vers en lokaal voedsel willen aanbieden onder de noemer: 'breinkost'. Dan past het prima om je kruiden vers uit je tuin te kunnen halen. Nog even, en dan is het zover.

Afgelopen woensdag planden we een extra werkdagje in om de kruidenspiraal te bouwen. Tegels en stenen waren voorhanden. En ook een berg aarde en enthousiasme lagen paraat. Op internet had ik opgezocht hoe je zo'n kruidenspiraal nu eigenlijk opbouwt. Ik heb voornamelijk gebruik gemaakt van deze twee bronnen: 1. het blog van Yggdrasil  en 2. een uitleg op Tuinadvies.nl. Ik hoop dat het op basis van deze informatie goed genoeg is. En zoniet: het was leuk om te bouwen én ik heb weer wat geleerd.

In de tijd van ruim een dagdeel is het gelukt om tot een mooi resultaat te komen. Ik hoop dat we lang van deze spiraal mogen genieten. Volgende week gaan de plantjes erin.

Hieronder de foto's van de aanleg:






maandag 2 april 2018

Operatie Steenbreek in Maassluis

Dat zou mooi zijn. Als Maassluis mee ging doen aan Operatie Steenbreek. Voor wie niet weet waar ik het over heb: Operatie Steenbreek is een stichting die gemeenten helpt om de verstening in de stad om te keren.

Daar zijn verschillende redenen voor aan te dragen:

1. Tegengaan van het hitte-eiland-effect. Er is een namelijk een temperatuursverschil tussen de stad en het omliggende buitengebied. Dat temperatuursverschil neemt toe onder invloed van verstening. En het zou dus mooi zijn, als dat weer afnam. Dat bevordert de leefbaarheid in de stad.

2. Bevordering van de biodiversiteit. Onder invloed van verstening is er minder ruimte voor vlinders, egels, bijen en andere insecten. En dat heeft weer invloed op andere soorten zoals vleermuizen en vogels.

3. Tegengaan van droogte. Planten nemen in grote mate het winterse neerslagoverschot op. Als we (weer) meer planten en bomen in de stad plaatsen houden die water vast dat in tijden van droogte nodig is.

4. Verbetering van de luchtkwaliteit. Door verstening om te keren, kan meer fijnstof afgevangen worden door planten die daar beter in zijn dan stenen.

5. Wateroverlast beperken. In tijden van hevige regenval kan het stadse riool de overvloed niet aan. Dat wordt verergerd als water niet in de bodem kan wegzakken. Meer groen in de stad kan een deel van de wateroverlast opvangen.

6. Een groene leefomgeving is goed voor het welzijn van de mens. Minder stress en sneller herstel bij ziekte. Er zijn zelfs bronnen die aangeven dat criminaliteit ook afneemt in een groenere omgeving. Dat zou betekenen dat groene omgeving ook veiliger is.

Operatie Steenbreek heeft een website. En op die website kun je opzoeken welke gemeenten er betrokken zijn bij de operatie. Het is allemaal begonnen met 5 steden die in 2015 als icoonsteden de voorlopers zijn geweest. Nu is het de beurt aan de andere gemeenten. Maassluis staat al wel in het rijtje van betrokken gemeenten. Maar er zit nog geen webpagina achter het plaatje. En eerlijk gezegd heb ik er via de lokale media ook nog niet over gehoord. Maar wat zou het mooi zijn als Maassluis mee ging doen. Daar wil ik wel aan meewerken.

dinsdag 20 maart 2018

Presentatie Kegelsilene-associatie

Kegelsilene
Voor de ecologiecursus kregen we een kleine opdracht mee naar huis. Die was bedoeld als vingeroefening om te leren werken met de veldgids plantengemeenschappen en het programma Synbiosys.

Mijn presentatie moest gaan over de Kegelsilene-associatie. Die heb ik vanavond zitten maken. Kensoorten, standplaatsfactoren, gegevens over successie en beheer: die moesten allemaal worden opgezocht. Op zo'n moment ben ik best blij met internet. Want wat is er toch veel informatie onder onze vingertoppen beschikbaar. Als je iets wil leren, dan kan het.

Mijn presentatie heb ik vanavond opgestuurd met de mededeling dat ik er ook best iets over wil vertellen tijdens de les. Want dat is dus niet verplicht. En als ik heel eerlijk ben, is dat heel erg verfrissend. Ieder ander onderwijs dat ik gevolgd heb, werkt altijd met opdrachten waarvoor je punten moet halen. En als je de opdracht dan niet doet, dan krijg je je punt niet. Hier wordt er gewoon van uit gegaan dat je zelf iets wil leren. En dat vind ik een stuk meer motiveren.

Als je de Kegelsilene-associatie wil zien, moet je trouwens naar het zeedorpenlandschap. De meeste kans heb je rondom Zandvoort of gebieden tussen Katwijk en Noordwijk. En ook een aardig detail: zonder menselijke activiteiten in die gebieden, zou deze pioniergemeenschap er waarschijnlijk niet in deze vorm geweest zijn. Dan hadden we het moeten doen met de duinsterretjes-associatie. De Kegelsilene-associatie houdt namelijk van een iets voedselrijkere bodem dan de verwante associaties in die gebieden. En laat nou net de mens gezorgd hebben voor dat kleine verschilletje. Zij gingen hier geiten en koeien hoeden, linnen bleken en netten boeten. En dat heeft er toe bijgedragen dat er kleine verschillen in voedselrijkdom zijn waar de Kegelsilene-associatie van profiteert.

Tenminste... als ik het goed begrepen heb uit de bronnen die ik bestudeerd heb.

dinsdag 13 maart 2018

Standplaatsfactoren, oftewel les 3 van de ecologiecursus

Kegelsilene (bron)
Deze keer was het zowaar aangenaam warm op de leslocatie. We zaten weer op boerderij Vredegoed voor bijeenkomst 3 van de ecologiecursus. Deze keer was het onderwerp 'standplaatsfactoren' gepland. Maar eerst werd les 2 over ecologische principes nog afgemaakt en deels herhaald.

Ik hou het hieronder kort, want ik heb nog twee dingen te doen. Ten eerste hebben we een heuse huiswerkopdracht gekregen. Iedere cursist heeft een plantengemeenschap toebedeeld gekregen en mag daar een presentatie van maken. Het is de bedoeling dat je van die associatie foto's van kensoorten en informatie over beheer, successie en verspreiding geeft. Als je het leuk vindt, mag je de presentatie ook voor de groep vertonen. Ik heb de Kegelsilene-associatie toebedeeld gekregen. Tot ik het plaatje hiernaast gevonden had, had ik geen idee hoe de Kegelsilene eruit ziet. Gelukkig heb ik de veldgids plantengemeenschappen in mijn bezit. Daarin is vast ook meer informatie te vinden over deze plantengemeenschap.
Het tweede ding is het installeren en verkennen van het programma SynBioSys. Dat programma is (als ik het goed begrijp) een uitgebreide versie van de bovengenoemde veldgids en daarbij nog allerlei andere informatie. Misschien moest ik eerst dat programma installeren en daarna mijn presentatie maken.

In deze les kwamen trouwens nog allerlei ecologische termen en definities aan de orde. Een greep uit de behandelde terminologie:

  • ecosysteem
  • populatie
  • levensgemeenschap
  • biotoop
  • ecotoop
  • habitat
  • niche
  • biodiversiteit
  • natuurkwaliteit
  • staat van instandhouding
  • natuurdoeltype

Nadat les 2 afgerond was, gingen we verder met les 3. Het eigenlijke onderwerp van deze dag: standplaatsfactoren. Bij standplaatsfactoren moet je denken aan zaken als: bodem, reliëf, gradiënten en microklimaat. Vrijwel de hele verdere les ging het over eigenschappen van de bodem. Ooit heb ik de boeken Bodem in Balans en het Bodemvoedselweb gelezen. Veel van wat ik vrijdag in de les hoorde kon ik linken aan wat ik toen gelezen heb. Dat was op zichzelf wel prettig, want anders was het wel heel veel informatie geweest om in één keer te onthouden.

Ik keek net even op de cursistensite van de ecologiecursus. En daar stond ook weer meer dan genoeg leesvoer. Allerlei artikelen en boekjes. Ik wist niet dat er zoveel te leren viel. Op naar lesdag 4!


zondag 4 maart 2018

Lesdag 2 ecologiecursus

Deze keer streken we neer in Tienhoven/Oud Maarsseveen op boerderij Vredegoed. In het streekmuseum was een lokaaltje waar we comfortabel konden zitten om te luisteren naar het verhaal van Eric, onze docent. De verwachting was dat het ook warmer zou zijn dan de vorige keer, maar dat was eigenlijk helemaal geen echte uitdaging, dachten we, omdat het de vorige keer zo ontstellend koud was geweest. (Ik wil niet klagerig overkomen, maar zo staan de feiten er nu eenmaal voor.)

We kwamen echter qua temperatuur van een (letterlijk) koude kermis thuis. Want dit lokaal bleek ook niet helemaal warm te stoken te zijn, ook al brandde de verwarming de hele dag. Iets met een zeer koude en uit de verkeerde hoek waaiende wind, he... Volgens een thermometer op de muur in het lokaaltje begonnen we rond een graad of 13 en eindigden we 's middags uiteindelijk rond 17 graden.
Nouja, goed, het was overkomelijk. Ik was zelf de dag ervoor echter ziek geweest (en mijn laatste keer in zo'n staat is echt iets van tien jaar geleden...) en ik had verschrikkelijk slecht geslapen. Op de weg ernaar toe kon ik mijn ogen al amper open houden. Dat kostte me gedurende de dag dus ook vrij veel moeite. Ik heb letterlijk zitten overleven, met mijn hoofd -gelukkig- in de zon.
Hieronder probeer ik weer te geven wat ik desalniettemin van de lesdag heb onthouden. Want ik vond het wel weer reuze-interessant. Ondanks de hindernissen. (Met excuses voor mijn medecursisten voor mijn 'verminderde aanwezigheid'.)

Een terugkerend thema in de presentaties zijn trouwens foto's van in de klei, modder of veen wegzakkende personen. Die personen zijn dan voormalige cursisten, waarvan Eric niet met zekerheid aangeeft of ze het einde van de cursus gehaald hebben. We zijn inmiddels in de veronderstelling dat hij daarmee een soort waarschuwing geeft over de tijden die nog komen gaan. Of het motto 'samen uit, samen thuis' geldt, moeten we nog ondervinden. We zijn benieuwd. ;-)

Maar nu even inhoudelijk. Onderwerpen die deze dag passeerden waren onder andere:

De migratie van bomen door Europa
informatie over dit onderwerp had ik al eens gelezen. Volgens mij in het boek 'het verborgen leven van bomen'. Europa is het enige werelddeel op het noordelijk halfrond dat een bergketen (de Alpen) van west naar oost heeft lopen. Dat is relevant in het geval er een ijstijd optreedt. Want bomen migreren dan naar het zuiden. Uiteraard door voortplanting die een bepaalde richting op beweegt, niet door wandelende Enten uit de Lord of the Rings.
De bergketen is daarbij echter een hindernis waardoor de natuurlijke terugkeer van die bomen naar noordelijker gelegen gebieden in alle gevallen langer duurt, en soms ook gewoon belemmerd wordt. In de loop der tijd zijn verschillende bomensoorten niet meer (zonder ingrijpen van de mens) teruggekomen. Inmiddels heeft de mens zo'n grote invloed door aanplant en beheer dat de meeste bomen die de oversteek niet zelf meer konden maken, inmiddels toch weer terug zijn.
Verder zie je ook dat er in zuidelijker gelegen gebieden langer geïsoleerde groepjes bomen van dezelfde soort hebben bestaan. Hoe langer die isolatie duurt, hoe meer die groepjes van elkaar gaan verschillen. En in Europa heb je bijvoorbeeld dus eiken die wel tot dezelfde soort behoren, maar die uit verschillende gebieden terug gemigreerd zijn naar ons land. En nu kunnen wetenschappers dus aan het DNA van die bomen zien uit welk gebied zijn voorouders gemigreerd zijn. Zo is er bijvoorbeeld verschil te zien tussen eiken met een afkomst uit Spanje of uit Griekenland.

Climaxvegetatie in Nederland
Als we in Nederland niet zouden ingrijpen in de natuur - dus we zouden niet bouwen, graven, maaien, verplaatsen en beheren- dan zou heel Nederland bos worden. En op den duur waarschijnlijk een beukenbos. De beuk groeit heel traag, kan heel oud worden en zorgt goed voor zijn kleintjes. Daarnaast maakt hij het de andere planten moeilijk doordat hij een zeer dicht bladerdek heeft waardoor het andere planten aan licht ontbreekt. En bovendien creëert hij een strooisellaag waar andere planten zich niet lekker bij voelen. Verder zorgt hij voor zijn nakomelingen door een samenwerking met een micorrhiza-schimmel. De ouder geeft via die schimmel voedingsstoffen aan de nakomelingen door, zodat ze zelf niet heel veel aan fotosynthese hoeven te doen om te blijven leven en te groeien.
Er zijn ook andere bomen die op deze manier voor hun 'jongen' zorgen.
De vegetatie waar de natuur zich uiteindelijk vanzelf naar toe ontwikkelt in een bepaald gebied noem je een climaxvegetatie. Zonder (menselijk) ingrijpen krijg je die vegetatie daar op den duur dus altijd.

Geschiedenis van vegetatie in Nederland
Het eerste deel van de presentatie liet vooral veel materiaal zien dat te maken had met vegetatiegeschiedenis met betrekking tot de bomen in Nederland. Er zijn verschillende tijdperken geweest waarin verschillende bomensoorten de overhand hadden. Zo is er een tijd geweest met vooral berk en naaldbomen, maar ook een tijd met vooral linde en eik. Op een gegeven moment kwam de intrede van de landbouw door de mens. En dat heeft het landschap wel echt veranderd. Tot ongeveer 1900 hield dat in dat er steeds meer verschillende biotopen gevormd werden. Het gebied dat overwegend uit bos of hoogveen bestond, werd omgevormd naar 'bruikbaar' land in verschillende hoedanigheden. Vanaf 1900 kwam de opkomst van de geïndustrialiseerde landbouw. Daardoor verdween de diversiteit aan biotopen voor een belangrijk deel weer.

Hoogveen en bodemdaling
Een tweede deel van de presentatie ging in op de ontwatering en afgraving van hoogveengebieden. Als hoogveen wordt ontwaterd, treedt er bodemdaling in. In veel polders in Noord- en Zuid-Holland is dat nu nog steeds aan de hand. Het veen dat (te ver?) boven het grondwaterpeil komt, sterft af en klinkt in. Daardoor daalt de bodem. Op den duur wordt het grondwaterpeil dan weer te hoog om nog iets nuttigs te kunnen doen qua agrarisch landgebruik. De boeren verzoeken dan aan het waterschap om de grondwaterstanden aan te passen. Maar dat zet een volgende fase van bodemdaling in gang. Het proces kan niet omgekeerd worden, maar eigenlijk alleen vertraagd. In veel van die gebieden komt er steeds meer kwelwater omhoog. En ook dat is dan weer lastig om te beheersen.

Plantgemeenschappen en rompgemeenschappen
Planten reageren op verschillende factoren zoals zuurtegraad, temperatuur, vochtigheid en licht. Planten die het onder bepaalde factoren goed doen, zullen meer kans tot overleven hebben in dit omstandigheden en die zie je in bepaalde gebieden dus vaker terug. Vaak zie je dat er groepen van verschillende  planten steeds weer bij elkaar staan onder dezelfde milieudynamiek en standplaatsfactoren. Die groepen noemen we dan plantgemeenschappen, of associaties. In de Veldgids Plantgemeenschappen staan ze allemaal genoemd. (Helaas is het boekje momenteel niet leverbaar, maar vanaf juli 2018 weer wel.)
En dan zijn er ook nog rompgemeenschappen. Dat is eigenlijk een beetje hetzelfde begrip, maar in een rompgemeenschap is er minder diversiteit. Het zijn enigszins verarmde of verwaarloosde plantgemeenschappen. Alsof je van een lichaam alleen de romp, de kern overhoudt. Die rompgemeenschappen staan ook in een aparte veldgids. Tijdens de excursies die nog komen gaan, gaan we vooral op zoek naar plantgemeenschappen, maar als je in het dagelijks leven om je heen kijkt in bermen, steden en recreatiegebieden tref je veelal rompgemeenschappen aan.

Tot slot
Al met al ben ik ondanks mijn verminderde aandacht bij de les toch nog best wel tevreden over wat ik heb kunnen reproduceren voor deze blogpost. Het helpt daarbij wel enorm dat we achteraf inzicht hebben in de powerpoints van Eric omdat we toegang hebben tot een digitale omgeving voor cursisten. Ik hoop dat anderen er middels dit blog ook iets aan hebben. Wie weet krijg je wel zin om volgend jaar ook in te schrijven voor de cursus. Commentaren graag in de reacties hieronder.